Η έλλειψη πόρων και οι προσφυγές δεν εξηγούν γιατί χρειάστηκαν σχεδόν δυόμισι χρόνια για να συμβασιοποιηθούν οι νέες συμφωνίες-πλαίσιο
Η σημερινή διοίκηση επαναλαμβάνει ότι οι ασφαλτοστρώσεις και οι επισκευές πεζοδρομίων καθυστέρησαν λόγω της έλλειψης διαθέσιμων πόρων κατά την έναρξη της θητείας της.
Η έλλειψη πόρων αποτελούσε ασφαλώς έναν πραγματικό περιορισμό. Δεν απαντά, όμως, στο βασικό ερώτημα:
Γιατί δεν προετοιμάστηκαν εγκαίρως οι μελέτες και οι διαγωνισμοί, ώστε ο Δήμος να μη βρεθεί χωρίς διαθέσιμο εργολαβικό εργαλείο συντήρησης;
Το ζήτημα δεν είναι αν υπήρχαν οικονομικές δυσκολίες. Είναι αν η διοίκηση σχεδίασε εγκαίρως πώς θα λειτουργήσει μέσα σε αυτές.
Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι λογιστικό. Είναι πρωτίστως ζήτημα σχεδιασμού, προτεραιοτήτων και διοικητικής ετοιμότητας.
Η έλλειψη πόρων δεν καταργεί τον προγραμματισμό
Η δύσκολη οικονομική κατάσταση περιόριζε αναμφίβολα το εύρος των παρεμβάσεων που μπορούσαν να γίνουν. Δεν εξηγεί, όμως, γιατί οι διαδικασίες δεν ξεκίνησαν νωρίτερα.
Ακόμη και αν η διοίκηση δεν μπορούσε να προκηρύξει από το 2024 το σύνολο των έξι νέων συμφωνιών-πλαίσιο, συνολικού προϋπολογισμού 11 εκατομμυρίων ευρώ -7 εκατομμύρια για ασφαλτοστρώσεις και 4 εκατομμύρια για πεζοδρόμια-υπήρχαν ενδιάμεσες επιλογές.
Θα μπορούσε, για παράδειγμα, να προετοιμάσει και να προτείνει μία μικρότερη, μεταβατική συμφωνία-πλαίσιο, ύψους ενός εκατομμυρίου ευρώ, χρηματοδοτούμενη από διαθέσιμους ίδιους πόρους και προσαρμοσμένη στις πραγματικές οικονομικές δυνατότητες του Δήμου.
Μια τέτοια επιλογή θα μπορούσε να διασφαλίσει τη συνέχεια των αναγκαίων συντηρήσεων. Όταν θα εξασφαλιζόταν το δάνειο, η πηγή χρηματοδότησης των εκτελεστικών συμβάσεων θα μπορούσε να αλλάξει, όπως τελικά σχεδίασε η ίδια η διοίκηση.
Όταν οι πόροι είναι περιορισμένοι, ο σχεδιασμός δεν αναστέλλεται. Προσαρμόζεται:
- περιορίζεται προσωρινά το οικονομικό αντικείμενο,
- ιεραρχούνται οι πιο επείγουσες ανάγκες,
- ωριμάζουν εγκαίρως οι μελέτες,
- διατηρείται η συνέχεια των παρεμβάσεων.
Το πραγματικό ερώτημα, επομένως, δεν είναι γιατί δεν προκηρύχθηκαν εξαρχής συμφωνίες 11 εκατομμυρίων ευρώ. Είναι γιατί δεν υπήρξε εγκαίρως ούτε μία μεταβατική λύση.
Οι ημερομηνίες έχουν σημασία
Τα πρώτα πρωτογενή αιτήματα για τις συμφωνίες-πλαίσιο των πεζοδρομίων εμφανίζονται τον Μάρτιο του 2025 και για τις ασφαλτοστρώσεις τον Μάιο του 2025.
Παράλληλα, για καθεμία από τις έξι συμφωνίες προβλέφθηκε για το 2025 πίστωση μόλις 20.000 ευρώ, ενώ το μεγαλύτερο οικονομικό βάρος μεταφέρθηκε στα επόμενα χρόνια.
Αυτό δείχνει ότι δεν ήταν απαραίτητο να υπάρχει διαθέσιμο μέσα σε μία χρονιά το σύνολο των 11 εκατομμυρίων ευρώ για να ξεκινήσει η διαδικασία. Η ωρίμανση των μελετών και η προετοιμασία των διαγωνισμών μπορούσαν να είχαν αρχίσει νωρίτερα, με πολυετή οικονομικό προγραμματισμό.
Άλλωστε, ήδη από τον Νοέμβριο του 2024 η διοίκηση είχε εγκρίνει άλλη πολυετή συμφωνία-πλαίσιο, διάρκειας 42 μηνών και προϋπολογισμού περίπου 2,1 εκατομμυρίων ευρώ, για ανταλλακτικά οχημάτων και μηχανημάτων.
Πρόκειται ασφαλώς για διαφορετικό αντικείμενο και όχι για απόδειξη ότι υπήρχαν διαθέσιμα τα ίδια χρήματα. Αποδεικνύει, όμως, ότι ο μηχανισμός των πολυετών δεσμεύσεων μπορούσε να χρησιμοποιηθεί από τη διοίκηση.
Οι προσφυγές δεν αποτελούν απρόβλεπτο γεγονός
Ως δεύτερη εξήγηση για τις καθυστερήσεις προβάλλονται οι προσφυγές και οι νομικές αντιδικίες μεταξύ των υποψηφίων αναδόχων.
Οι διαδικασίες αυτές μπορούν πράγματι να προκαλέσουν σημαντικές καθυστερήσεις. Δεν αποτελούν, όμως, έκτακτο ή απρόβλεπτο γεγονός στις δημόσιες συμβάσεις.
Ο ίδιος ο δήμαρχος δήλωσε πρόσφατα ότι, ως νομικός, γνωρίζει πως είναι σύνηθες να υπάρχουν τέτοιες διαδικασίες.
Ακριβώς γι’ αυτό έπρεπε να είχαν συνυπολογιστεί εξαρχής στο χρονοδιάγραμμα.
Η διοίκηση όφειλε να κινητοποιήσει και να συντονίσει νωρίτερα τις τεχνικές, οικονομικές και νομικές υπηρεσίες, ώστε ο σχεδιασμός να διαθέτει τον αναγκαίο χρόνο για πιθανές προσφυγές, προδικαστικές διαδικασίες και δικαστικές εμπλοκές.
Η διοίκηση δεν κρίνεται από το αν θα εξαφανίσει τις προσφυγές. Κρίνεται από το αν τις προβλέπει και αν οργανώνει το χρονοδιάγραμμά της ώστε να απορροφά, όσο είναι δυνατόν, τις καθυστερήσεις που προκαλούν.
Άτοπες δηλώσεις περί υποχρηματοδότησης
Η αναφορά στην υποχρηματοδότηση δεν περιορίζεται στις ασφαλτοστρώσεις και στα πεζοδρόμια.
Για το έργο των Στάβλων Παπάφη η σημερινή διοίκηση μίλησε για υποχρηματοδοτημένη σύμβαση. Αντίστοιχη θέση διατυπώθηκε και για το έργο του ξύλινου ντεκ.
Με βάση, όμως, τα διαθέσιμα στοιχεία, η νέα διοίκηση δεν υπέβαλε αίτημα συμπληρωματικής χρηματοδότησης ούτε προς το Υπουργείο Εσωτερικών για τους Στάβλους Παπάφη ούτε προς το Υπουργείο Τουρισμού για το ντεκ. Εάν υπάρχουν τέτοια αιτήματα, θα ήταν χρήσιμο να δημοσιοποιηθούν.
Οι δημόσιες αυτές δηλώσεις περί υποχρηματοδότησης ήταν άτοπες. Χωρίς να συνοδεύονται από αιτήματα συμπληρωματικής χρηματοδότησης, δημιούργησαν την εντύπωση ενός ανυπέρβλητου οικονομικού αδιεξόδου και μετέφεραν τη συζήτηση στην απόδοση ευθυνών, ενώ στο μεταξύ χάθηκε πολύτιμος χρόνος και τα έργα καθυστέρησαν.
Η μεταγενέστερη πρακτική της ίδιας της διοίκησης στις συντηρήσεις δείχνει, άλλωστε, ότι η μη εξασφάλιση εξωτερικής χρηματοδότησης δεν εμπόδιζε την έναρξη των διαγωνιστικών διαδικασιών.
Η διοίκηση προχώρησε τελικά, αλλά με σημαντική καθυστέρηση, στους διαγωνισμούς των συμφωνιών-πλαίσιο. Οι διακηρύξεις όρισαν, στο παρόν στάδιο, ως πηγή χρηματοδότησης ίδιους πόρους του Δήμου, με τον σχεδιασμό να αλλάξει στη συνέχεια η χρηματοδοτική πηγή και οι σχετικές δαπάνες να καλυφθούν από δάνειο της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων.
Το δάνειο αυτό δεν είχε ακόμη εξασφαλιστεί όταν ξεκίνησαν οι διαγωνισμοί. Εφόσον, λοιπόν, αυτή η επιλογή ήταν εφικτή εκ των υστέρων, εύλογα τίθεται το ερώτημα γιατί δεν εφαρμόστηκε εγκαίρως, ώστε να μη δημιουργηθεί το κενό στις εργολαβίες συντήρησης.
Μια διοίκηση δεν εκλέγεται για τη μισή θητεία
Η σημερινή διοίκηση δεν εκλέχθηκε για τη μισή πενταετή θητεία.
Εκλέχθηκε για να είναι επιχειρησιακά έτοιμη από την πρώτη ημέρα και να διαχειριστεί το σύνολο της πενταετίας. Δεν μπορεί τα πρώτα δυόμισι χρόνια να αποτελούν περίοδο αναμονής και το υπόλοιπο της θητείας έναν αγώνα μαζικής προκήρυξης και εκτέλεσης έργων.
Στην πράξη, χρειάστηκαν σχεδόν δυόμισι χρόνια για να συμβασιοποιηθούν οι νέες συμφωνίες-πλαίσιο. Όταν εξαντλήθηκαν οι υφιστάμενες εργολαβίες, ο Δήμος βρέθηκε χωρίς το αναγκαίο εργολαβικό εργαλείο για τις καθημερινές συντηρήσεις.
Αν η σημερινή θητεία ήταν τετραετής, όπως η προηγούμενη, η έναρξη αυτών των έργων θα συνέπιπτε ήδη με το τελευταίο, προεκλογικό έτος. Και εύλογα θα μπορούσε κάποιος να κατηγορήσει τη διοίκηση ότι συγκεντρώνει τα έργα λίγο πριν από τις εκλογές.
Δεν αναφέρω αυτή την υπόθεση για να αποδώσω προεκλογική σκοπιμότητα. Την αναφέρω για να αναδείξω πόσο μεγάλο μέρος της θητείας χάθηκε χωρίς να έχει εξασφαλιστεί η συνέχεια ενός βασικού τομέα της καθημερινότητας.
Η καθυστέρηση δημιούργησε την «πλημμυρίδα»
Στην πρόσφατη ανάρτησή μου με τίτλο «Ασφαλτοστρώσεις: σχέδιο ή αυτοσχεδιασμός;» έθεσα ένα ακόμη ερώτημα:
Γιατί ανακοινώνεται ένας νέος διαγωνισμός για ασφαλτοστρώσεις σε κεντρικούς δρόμους, όταν έχουν ήδη υπογραφεί τρεις συμφωνίες-πλαίσιο, συνολικού ύψους 7 εκατομμυρίων ευρώ, οι οποίες καλύπτουν το σύνολο των δημοτικών κοινοτήτων;
Τα δύο θέματα δεν είναι ανεξάρτητα. Αποτελούν δύο διαδοχικές συνέπειες του ίδιου προβλήματος σχεδιασμού.
Η καθυστέρηση των προηγούμενων δυόμισι ετών δεν εξαφανίστηκε. Μεταφέρθηκε προς το υπόλοιπο της θητείας και συμπίεσε μέσα σε μία περιορισμένη χρονική περίοδο έργα και συμβάσεις που θα μπορούσαν να είχαν προγραμματιστεί, δημοπρατηθεί και εκτελεστεί σταδιακά.
Έτσι, από το κενό των εργολαβιών περάσαμε στην «πλημμυρίδα» ταυτόχρονων διαγωνισμών και συμβάσεων.
Αρχικά δεν διασφαλίστηκε η ομαλή διαδοχή των παλιών και των νέων εργολαβιών. Τώρα, μετά τη μεγάλη καθυστέρηση, συγκεντρώνεται ένας ιδιαίτερα μεγάλος όγκος έργων στην ίδια χρονική περίοδο.
Η σημερινή «πλημμυρίδα», επομένως, δεν μπορεί να εξετάζεται ανεξάρτητα από τον χρόνο που προηγήθηκε και χάθηκε. Είναι, σε σημαντικό βαθμό, αποτέλεσμα της προηγούμενης καθυστέρησης.
Αυτό δεν παραπέμπει σε ένα σταθερό, κυλιόμενο πρόγραμμα συντήρησης. Παραπέμπει σε μετάβαση από την αδράνεια στη χρονική υπερσυγκέντρωση έργων, δηλαδή σε διαδοχικούς αυτοσχεδιασμούς.
Ο κίνδυνος κατασπατάλησης πόρων
Η συγκέντρωση τόσων συμβάσεων στην ίδια χρονική περίοδο δεν δημιουργεί μόνο κίνδυνο νέων καθυστερήσεων. Δημιουργεί και κίνδυνο αναποτελεσματικής αξιοποίησης, ακόμη και κατασπατάλησης δημόσιων πόρων.
Κάθε εργολαβία απαιτεί καθημερινή επίβλεψη, επιτόπιους ελέγχους, επιμετρήσεις, πιστοποιήσεις, έλεγχο ποιότητας και συντονισμό με τις υπόλοιπες παρεμβάσεις στην πόλη. Οι επιχειρησιακές δυνατότητες των δημοτικών υπηρεσιών και ο αριθμός των διαθέσιμων μηχανικών είναι πεπερασμένοι.
Πεπερασμένες είναι και οι δυνατότητες του τοπικού εργοληπτικού οικοσυστήματος να ανταποκριθεί ταυτόχρονα σε έναν τόσο μεγάλο όγκο έργων.
Όταν πολλές ομοειδείς συμβάσεις εκτελούνται μέσα στην ίδια περιορισμένη χρονική περίοδο, η επίβλεψη κινδυνεύει να διασπαστεί. Αυξάνονται έτσι οι πιθανότητες ελλιπών ελέγχων, καθυστερήσεων, παρατάσεων, αστοχιών και εργασιών που δεν ανταποκρίνονται στην απαιτούμενη ποιότητα.
Σε μια τέτοια περίπτωση μπορεί να εμφανίζεται λογιστικά απορρόφηση των διαθέσιμων πιστώσεων, χωρίς η πόλη να λαμβάνει αντίστοιχο και διαρκές αποτέλεσμα. Και αυτό συνιστά πραγματικό κίνδυνο κατασπατάλησης πόρων.
Ο κίνδυνος γίνεται ακόμη σοβαρότερος επειδή οι συγκεκριμένες συντηρήσεις σχεδιάζεται να χρηματοδοτηθούν από δάνειο της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων. Δεν πρόκειται για δωρεάν χρηματοδότηση, αλλά για πόρους που ο Δήμος θα κληθεί να αποπληρώσει.
Το ζήτημα αυτό δεν το θέτω εκ των υστέρων. Έχω ήδη διατυπώσει δημόσια προτάσεις για τον καλύτερο συντονισμό των εμπλεκόμενων υπηρεσιών και την ενίσχυση της επίβλεψης των δημοτικών έργων.
Στόχος δεν είναι να παρεμποδιστεί η εκτέλεσή τους, αλλά να εξασφαλιστεί ότι ο μεγάλος αριθμός των συμβάσεων μπορεί να ελεγχθεί ουσιαστικά και ότι κάθε δημόσια δαπάνη θα αντιστοιχεί σε ποιοτικό και μετρήσιμο αποτέλεσμα για την πόλη.
Δεν υποστηρίζω ότι οι πόροι έχουν ήδη κατασπαταληθεί. Θέτω εγκαίρως το ερώτημα εάν η διοίκηση έχει αξιολογήσει τον κίνδυνο και εάν διαθέτει συγκεκριμένο επιχειρησιακό σχέδιο για:
- την επαρκή στελέχωση της επίβλεψης,
- τον συντονισμό των εμπλεκόμενων υπηρεσιών,
- τη χρονική κλιμάκωση των συμβάσεων,
- την ιεράρχηση των παρεμβάσεων,
- τον συστηματικό έλεγχο της ποιότητας,
- την αντιστοίχιση κάθε δαπάνης με μετρήσιμο αποτέλεσμα.
Το ζήτημα είναι ο σχεδιασμός
Κάθε νέα διοίκηση παραλαμβάνει δυσκολίες, εκκρεμότητες και περιορισμούς. Κρίνεται, όμως, από τον τρόπο με τον οποίο τους αντιμετωπίζει.
Ούτε η έλλειψη διαθέσιμων πόρων ούτε οι αναμενόμενες προσφυγές εξηγούν γιατί:
- δεν ωρίμασαν νωρίτερα οι μελέτες,
- δεν επιλέχθηκε μία μικρότερη μεταβατική συμφωνία,
- δεν διασφαλίστηκε η συνέχεια των εργολαβιών,
- χρειάστηκαν σχεδόν δυόμισι χρόνια για τις νέες συμβάσεις,
- συγκεντρώνεται τώρα μεγάλος αριθμός έργων στην ίδια χρονική περίοδο.
Όσο λιγότεροι είναι οι διαθέσιμοι πόροι και όσο πιο σύνθετες είναι οι διαδικασίες, τόσο περισσότερο χρειάζονται ιεράρχηση, προετοιμασία και σχέδιο.
Γιατί η επιτυχία δεν μετριέται από το ύψος των προκηρύξεων ούτε από τη λογιστική απορρόφηση ενός δανείου. Μετριέται από το αν κάθε ευρώ μετατρέπεται σε ποιοτικό έργο, το οποίο ελέγχεται και παραδίδεται πραγματικά στην πόλη.
Οι πόροι μπορεί να είναι περιορισμένοι. Το σχέδιο δεν επιτρέπεται να λείπει.
Υπάρχει καλύτερος τρόπος.
