Η συζήτηση για τα δημοτικά έργα συνήθως εξαντλείται στο ποιος ευθύνεται για τις καθυστερήσεις. Το ουσιαστικότερο ερώτημα, όμως, είναι διαφορετικό: γιατί καθυστερούν τα έργα, ποιες επιλογές οδηγούν σε αυτά τα αποτελέσματα και, κυρίως, τι πρέπει να αλλάξει ώστε η Θεσσαλονίκη να αποκτήσει έναν πιο αποτελεσματικό τρόπο σχεδιασμού και υλοποίησής τους;
Η εικόνα των δημοτικών έργων στη Θεσσαλονίκη, δυόμισι χρόνια μετά την ανάληψη καθηκόντων της σημερινής διοίκησης, παραμένει κατώτερη των προσδοκιών και, κυρίως, των δυνατοτήτων που υπήρχαν.
Το 2024 η διοίκηση παρέλαβε ένα τεχνικό πρόγραμμα σχεδόν 50 εκατ. ευρώ, με χρηματοδότηση σε ποσοστό άνω του 80% από εθνικούς και ευρωπαϊκούς πόρους.
Επομένως, η επίκληση της έλλειψης χρημάτων δεν αποτελεί επαρκή εξήγηση για τους χαμηλούς ρυθμούς υλοποίησης.
Υπήρχαν, μεταξύ άλλων, ώριμες παρεμβάσεις για περίπου 130.000 τ.μ. πεζοδρομίων, οι οποίες μπορούσαν να προχωρήσουν και να κάνουν αισθητή διαφορά στην καθημερινότητα της πόλης. Τα δεδομένα είναι συγκεκριμένα και διαθέσιμα σε όποιον επιθυμεί να τα εξετάσει.
Το βασικό πρόβλημα, όμως, δεν είναι μόνο πόσα έργα εκτελέστηκαν. Είναι ο τρόπος με τον οποίο αυτά σχεδιάζονται, οργανώνονται, δημοπρατούνται και παρακολουθούνται.
Χωρίς συνεκτικό σχέδιο και σαφείς προτεραιότητες
Στα έργα καθημερινότητας δεν παρουσιάστηκε ένα ολοκληρωμένο επιχειρησιακό σχέδιο με σαφή ιεράρχηση των αναγκών, συγκεκριμένα χρονοδιαγράμματα και μετρήσιμους στόχους.
Οι συμφωνίες-πλαίσιο της σημερινής διοίκησης ακολουθούν σε μεγάλο βαθμό καταγραφές που έχουν γίνει εδώ και χρόνια, στις οποίες προστίθενται κάθε φορά οι νέες ανάγκες. Αυτό, όμως, δεν συνιστά ολοκληρωμένο σχεδιασμό. Είναι κυρίως διαχείριση αιτημάτων και προβλημάτων που εμφανίζονται καθημερινά.
Η πόλη χρειάζεται προτεραιοποίηση με αντικειμενικά κριτήρια: την ασφάλεια, την προσβασιμότητα, την κατάσταση των υποδομών, την ένταση της κυκλοφορίας, την εξυπηρέτηση των γειτονιών και τον πραγματικό κοινωνικό αντίκτυπο κάθε παρέμβασης.
Χρειάζεται επίσης παραγωγή νέων μελετών. Γιατί μια διοίκηση δεν αξιολογείται μόνο από τα έργα που κατασκευάζει σήμερα, αλλά και από εκείνα που προετοιμάζει για τα επόμενα χρόνια.
Χωρίς ώριμες μελέτες δεν υπάρχουν ώριμα έργα. Και χωρίς ώριμα έργα καμία διαθέσιμη χρηματοδότηση δεν μπορεί να αξιοποιηθεί έγκαιρα.
Αντί για συντονισμό, αποσυντονισμός.
Σοβαρό είναι και το ζήτημα της οργάνωσης των τεχνικών υπηρεσιών.
Οι αλλαγές που έγιναν στον Οργανισμό Εσωτερικής Υπηρεσίας, αντί να ενισχύσουν τον ενιαίο συντονισμό, κατακερμάτισαν αρμοδιότητες και δυσχέραναν τη συνεργασία των υπηρεσιών που επιβλέπουν τα έργα καθημερινότητας.
Το αποτέλεσμα είναι ορατό σε ολόκληρη την πόλη: δεκάδες εργοτάξια που παραμένουν ανοικτά επί εβδομάδες, εργασίες που εξελίσσονται χωρίς εμφανή ρυθμό, ελλιπής συντονισμός και συνεχής ταλαιπωρία κατοίκων, επαγγελματιών και επισκεπτών.
Ακούγονται ξανά δικαιολογίες, διαβεβαιώσεις και αυστηρές δηλώσεις. Η ουσία, όμως, δεν αλλάζει. Πολλά έργα μοιάζουν να κινούνται με τον αυτόματο πιλότο.
Όποιος αμφιβάλλει, αρκεί να κάνει μια βόλτα στις γειτονιές και στο κέντρο της Θεσσαλονίκης. Τα εργοτάξια είναι κοινός τόπος στην πόλη ότι δεν συμβαδίζουν με τα Δελτία Τύπου της διοίκησης του Δήμου.
Παραμένουν εκεί και αποκαλύπτουν την πραγματική κατάσταση.
Η διοίκηση έργων δεν γίνεται με ανακοινώσεις. Γίνεται με καθημερινή παρακολούθηση, ξεκάθαρη κατανομή ευθύνης, αξιοποίηση της γνώσης και της εμπειρίας των στελεχών των υπηρεσιών και άμεση παρέμβαση όταν εμφανίζονται αποκλίσεις.
Οι μηχανικοί και οι τεχνικοί του Δήμου διαθέτουν γνώση της πόλης, των υποδομών και των πραγματικών δυσκολιών κάθε παρέμβασης. Η διοίκηση οφείλει να αξιοποιεί αυτή τη γνώση, όχι να την εγκλωβίζει σε έναν κατακερματισμένο μηχανισμό αρμοδιοτήτων, εγκρίσεων και αλληλοεπικαλύψεων.
Η ανάπλαση της Αριστοτέλους
Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της ανάπλασης της Αριστοτέλους, ενός έργου στην καρδιά της Θεσσαλονίκης.
Είχα επισημάνει εγκαίρως ότι ένα τόσο σύνθετο έργο δεν έπρεπε να δημοπρατηθεί αποκλειστικά με κριτήριο τη χαμηλότερη οικονομική προσφορά. Θα έπρεπε να εξεταστεί η επιλογή της βέλτιστης σχέσης ποιότητας-τιμής, ώστε να αξιολογηθεί όχι μόνο η έκπτωση αλλά και η πραγματική επιχειρησιακή επάρκεια των διαγωνιζομένων.
Η ανάπλαση της Αριστοτέλους δεν είναι ένα συνηθισμένο έργο. Εκτελείται στο πιο εμβληματικό και προβεβλημένο τμήμα της πόλης, σε ένα περιβάλλον με έντονη εμπορική και τουριστική δραστηριότητα, αυξημένη κίνηση πεζών και σύνθετες απαιτήσεις για μετατοπίσεις δικτύων κοινής ωφέλειας.
Σε ένα τέτοιο έργο δεν αρκούν η χαμηλότερη προσφορά και η τυπική κάλυψη των ελάχιστων απαιτήσεων στελέχωσης.
Οι υποψήφιοι θα έπρεπε να καταθέσουν δεσμευτική και αναλυτική τεχνική πρόταση, στην οποία να περιγράφουν:
τη μεθοδολογία και τη σειρά εκτέλεσης κάθε φάσης,το αναλυτικό χρονοδιάγραμμα, την οργάνωση και την τροφοδοσία του εργοταξίου,
τον συντονισμό με τους οργανισμούς κοινής ωφέλειας,τα ονομαστικά στελέχη και τις ειδικότητες της ομάδας έργου,το εργατοτεχνικό προσωπικό που θα διατίθεται σε κάθε φάση,τα συγκεκριμένα μηχανήματα και τον διαθέσιμο εξοπλισμό,
τα μέτρα περιορισμού της όχλησης για πολίτες και επιχειρήσεις, τον τρόπο διατήρησης ασφαλών προσβάσεων και της λειτουργίας της περιοχής κατά τη διάρκεια των εργασιών.
Με αυτόν τον τρόπο η αξιολόγηση δεν θα περιοριζόταν στο ποιος προσφέρει τη μεγαλύτερη έκπτωση. Θα εξέταζε ποιος μπορεί πραγματικά να οργανώσει και να εκτελέσει, με ασφάλεια, ποιότητα και συνέπεια, ένα έργο τόσο απαιτητικό.
Θα υπήρχαν προσφυγές; Πιθανόν. Ίσως και περισσότερες.
Όμως οι συμμετέχοντες θα ήταν υποχρεωμένοι να δεσμευτούν με συγκεκριμένα πρόσωπα, μέσα, χρονοδιαγράμματα και μεθόδους. Και πιθανότατα θα ήταν λιγότεροι, ακριβώς επειδή θα έπρεπε να αποδείξουν ουσιαστική επιχειρησιακή επάρκεια και όχι απλώς να υποβάλουν μια οικονομική προσφορά.
Η χαμηλότερη τιμή δεν είναι πάντοτε η οικονομικότερη λύση για την πόλη. Όταν οδηγεί σε καθυστερήσεις, παρατάσεις, αυξημένη όχληση, διοικητικές εμπλοκές και αμφίβολο αποτέλεσμα, το πραγματικό κόστος μεταφέρεται στους πολίτες και στην τοπική οικονομία.
Τι πρέπει να αλλάξει
Η βελτίωση της κατάστασης δεν απαιτεί μαγικές λύσεις. Απαιτεί σοβαρή διοίκηση, σαφείς κανόνες, συγκεκριμένες ευθύνες και συνεχή έλεγχο του αποτελέσματος:
1. Ενιαίος επιχειρησιακός συντονισμός των έργων.
Πρέπει να υπάρχει μία σαφής δομή συντονισμού για όλα τα έργα δημόσιου χώρου, με συγκεκριμένη ευθύνη για τον προγραμματισμό, την αλληλουχία των παρεμβάσεων και την αντιμετώπιση των καθυστερήσεων.
Η ευθύνη δεν μπορεί να διαχέεται ανάμεσα σε υπηρεσίες, διευθύνσεις και τμήματα, μέχρι τελικά να μην είναι σαφές ποιος έχει την πλήρη εικόνα και ποιος αποφασίζει.
2. Κυλιόμενος προγραμματισμός έργων.
Ο Δήμος χρειάζεται ετήσιο και τριμηνιαίο πρόγραμμα παρεμβάσεων, με δημόσια γνωστοποίηση των προτεραιοτήτων, των χρονοδιαγραμμάτων και των βασικών οροσήμων.
Ο προγραμματισμός δεν πρέπει να είναι ένα έγγραφο που εγκρίνεται και στη συνέχεια ξεχνιέται. Πρέπει να αποτελεί καθημερινό εργαλείο διοίκησης, να ανανεώνεται και να προσαρμόζεται όταν αλλάζουν τα δεδομένα.
3. Ουσιαστικός συντονισμός με τους οργανισμούς κοινής ωφέλειας.
Πριν ανοίξει ένα εργοτάξιο πρέπει να έχουν ολοκληρωθεί οι απαιτούμενοι έλεγχοι, οι συνεννοήσεις και ο σχεδιασμός των μετατοπίσεων δικτύων.
Δεν είναι αποδεκτό να ολοκληρώνεται μια παρέμβαση και λίγο αργότερα να σκάβεται ξανά ο ίδιος δρόμος από άλλον φορέα. Πρόκειται για σπατάλη πόρων, χρόνου και υπομονής, ενός αγαθού που οι Θεσσαλονικείς έχουν ήδη διαθέσει σε αφύσικα μεγάλες ποσότητες.
4. Κανένα εργοτάξιο χωρίς πραγματική ετοιμότητα.
Οι εργασίες πρέπει να ξεκινούν όταν είναι διαθέσιμα τα συνεργεία, τα υλικά, οι άδειες, ο εξοπλισμός και οι αναγκαίες εγκρίσεις.
Το άνοιγμα ενός εργοταξίου χωρίς τη δυνατότητα συνεχούς εξέλιξης δεν αποτελεί παραγωγή έργου. Αποτελεί απλώς μεταφορά του προβλήματος στον δημόσιο χώρο.
Καλύτερα λιγότερα εργοτάξια που προχωρούν με σταθερό ρυθμό, παρά πολλά εργοτάξια που παραμένουν ανοικτά χωρίς ουσιαστική δραστηριότητα.
5. Καθημερινή παρακολούθηση με μετρήσιμους δείκτες.
Για κάθε έργο πρέπει να καταγράφονται η προβλεπόμενη και η πραγματική πρόοδος, οι αποκλίσεις από το χρονοδιάγραμμα, τα προβλήματα που προκύπτουν, ο χρόνος επίλυσής τους και οι υπεύθυνοι για τις απαιτούμενες ενέργειες.
Η διοίκηση δεν μπορεί να βελτιώσει κάτι που δεν μετρά. Και δεν μπορεί να επικαλείται επιτυχία όταν δεν δημοσιοποιεί τα στοιχεία με τα οποία την αξιολογεί.
6. Δημόσια ενημέρωση και λογοδοσία.
Οι πολίτες πρέπει να μπορούν να γνωρίζουν ποια έργα εκτελούνται, ποιος είναι ο προϋπολογισμός τους, σε ποιο στάδιο βρίσκονται, πότε προβλέπεται να ολοκληρωθούν και για ποιον λόγο καθυστερούν.
Η διαφάνεια δεν είναι επικοινωνιακή επιλογή. Είναι εργαλείο αποτελεσματικής διοίκησης, επειδή αναγκάζει όλους τους εμπλεκόμενους να λειτουργούν με συγκεκριμένες δεσμεύσεις και χρονοδιαγράμματα.
7. Κατάλληλη μέθοδος δημοπράτησης για τα σύνθετα έργα.
Όπου η πολυπλοκότητα, η θέση και ο αντίκτυπος ενός έργου το απαιτούν, η αξιολόγηση πρέπει να λαμβάνει υπόψη την ποιότητα της τεχνικής πρότασης, την οργάνωση, τη στελέχωση, τον εξοπλισμό και την πραγματική ικανότητα εκτέλεσης, όχι μόνο την τιμή.
Κάθε έργο έχει διαφορετικά χαρακτηριστικά. Δεν είναι λογικό να αντιμετωπίζεται ένα σύνθετο έργο στο κέντρο της Θεσσαλονίκης με τα ίδια ουσιαστικά κριτήρια που χρησιμοποιούνται για μια απλή και περιορισμένη παρέμβαση.
8. Σταθερό πρόγραμμα νέων μελετών.
Ο Δήμος χρειάζεται μια διαρκή «δεξαμενή» ώριμων έργων, ώστε να μπορεί να αξιοποιεί άμεσα κάθε διαθέσιμη εθνική ή ευρωπαϊκή χρηματοδότηση.
Οι μελέτες δεν παράγουν εντυπωσιακές φωτογραφίες εγκαινίων, γι’ αυτό και συχνά υποτιμώνται. Χωρίς αυτές, όμως, τα έργα δεν ξεκινούν ποτέ ή ξεκινούν με ελλείψεις που πληρώνονται αργότερα σε χρόνο και χρήμα.
Η πόλη πληρώνει τις αστοχίες
Ο χρόνος και οι δημόσιοι πόροι είναι πολύτιμοι. Όταν χάνονται ή σπαταλώνται, δεν χάνει μόνο μια δημοτική διοίκηση. Χάνει η Θεσσαλονίκη.
Χάνουν οι κάτοικοι που ταλαιπωρούνται, οι επαγγελματίες που βλέπουν την πρόσβαση στις επιχειρήσεις τους να δυσκολεύει, οι επισκέπτες που αντικρίζουν μια πόλη χωρίς συντονισμό και οι εργαζόμενοι των υπηρεσιών που καλούνται να λειτουργήσουν μέσα σε ένα προβληματικό οργανωτικό πλαίσιο.
Η κριτική έχει νόημα όταν βασίζεται σε δεδομένα και συνοδεύεται από συγκεκριμένες, εφαρμόσιμες προτάσεις.
Η Θεσσαλονίκη χρειάζεται να σχεδιάζει πριν δημοπρατήσει.
Να συντονίζει πριν σκάψει.
Να οργανώνει πριν ανοίξει ένα εργοτάξιο.
Να παρακολουθεί πριν συσσωρευτούν οι καθυστερήσεις.
Και να λογοδοτεί χωρίς να περιμένει να της το ζητήσουν οι πολίτες.
Γιατί #ΥπάρχειΚαλύτεροςΤρόπος.
Το επόμενο Σάββατο θα αναφερθώ στο πώς πιστεύω ότι πρέπει να οργανωθούν και να ενισχυθούν οι τεχνικές υπηρεσίες ενός σύγχρονου Δήμου.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου